Að byggja hús

Hefðbundin bygging í norður-Togo

Áhrif náttúruafla ættu að vera mönnum leiðarljós við hönnun og byggingu mannvirkja sérstaklega í hitabeltinu þótt oft virðist sem nýrri byggingar í Afríku séu fátt annað en hjáróma endurspeglun af evrópskum og amerískum mannvirkjum og óhentugar vegna óhóflegrar orkuþarfar til kælingar og loftunar og illa útfærðar með tilliti til sólarálags.

Gífurlegur lofthiti og raki, úrhelli og fárviðri regntímans, allt eru þetta miklir áhrifavaldar í ýktri veðráttu hitabeltisins og ber að bregðast við þeim og byggja á reynslu þeirra sem byggt hafa sér skýli og hús á þessu svæði í árþúsundir. Við hönnun bygginga barnaþorpsins okkar var þetta haft að leiðarljósi til að gera híbýli sem þægilegust og hagkvæmust bæði í byggingu og notkun. Mannvirki verða byggð úr þeim efnum sem eru á staðnum, steyptum steinum og steinsteypu og múrhúðuð að utan og verða í hvítum lit að mestu til að auka endurkast sólarljóss og minnka varmaupptöku byggingarhluta. Gætt er sérstaklega að að íverurými séu varin frá beinu sólarljósi af yfirbyggðum súlnagöngum sem eru 30-50 sm frá jörðu vegna vatnsflaums á regntímanum og skriðdýra og að gengið sé inn í íveruherbergi frá þessum súlnagöngum en ekki um inniganga. Við þetta verður sjálfur íverukroppur húsanna “þunnur” og massívur og loftun og kæling greiðari. Gólf eru öll flísalögð til að auka kælingu. Hús eru á tveimur hæðum, en loftun er betri eftir því sem ofar dregur í húsum hitabeltisins. Þau eru með þaksvölum að hluta á flötum þökum og er sums staðar opið milli hæða til að koma á loftflæði niður á neðri hæð, sérstaklega þegar kvöldar og örla fer á hafgolu. Á þaksvölum og þökum eru sólarorkumóttakarar fyrir rafhlöður en það er liður í því að gera þorpið sjálfbært. Vinnsla sólarorku til raforkuframleiðslu er orðin það þróuð að ekki þarf beint sólarljós til þess að ná árangri og má ná töluverðri orku á þennan hátt, jafnvel á regntímanum. Raforkan er geymd í rafhlöðum og nýtt til lýsingar, eldunar, vatnshitunar, til að knýja rafmagnsfarartæki, í loftdælur við eldi á skrautfiskum o.s.frv. Mögulega umframorku mætti selja.

TOGO – ANEHO

Sú uppbygging sem hér er sýnd og er framtíðarsýn á barnabæ í Aneho í Togo er þróuð á Íslandi en í samvinnu við yfirvöld og tæknifólk á staðnum. Áætlað er að uppbyggingin taki nokkur ár og að byrjað verði á fyrsta áfanga á þessu ári enda þörfin brýn.

Aðrar áherslur eru við mannvirkjagerð á þessu svæði en á norðlægum breiddargráðum og ber helst að nefna áherslu á þverloftun mannvirkja, opna, yfirbyggða “svalaganga”, /(sól- og hitamolluvörn), áherslu á ljósa liti og vörn gegn regni og skriðdýrum. Hér hafa þessi atriði verið höfð að leiðarljósi auk annarra atriða er varða öryggi barna og fullorðna í þessum “barnabæ”.

Byggingaraðferð á þessum svæði er aðallega fógin í stðsteypu súlna úr járnbentri steinsteypu er mynda burðarbeingrind húsa sem hlaðið er í með steyptum blokkum og síðan er múrað yfir svo að veggir verði sléttir. Hefð er fyrir ntkun steyptra hleðslusteina er hleypa lofti í gegnum sig og eru þeir tilvaldir sem ytri veggir svalaganga þar sem þeir veita sólvörn og loftun er tryggð. Hér hefur sóleyjargult verið valið á þá steina en aðrir veggir eru hvítir. Gólf eru flísalögð sem bæði auðveldar þrif og er til kælingar húsa.

Hér er drepið á ýmsar hugmyndir sem gætu gert þennan bæ sjálfbæran að nokkru leyti um matjurtir og hugsanlega að öllu leyti um rafmagn með notkun sólarrafhlaða en mikill almennur skortur er á rafmagni í Togo og rafmagnstruflanir daglegt brauð. Rafmagnið sem þarna verður til verður einnig hægt að nota til að knýja bifreið og vélhjól staðarins auk almennra nota í húsum og lóð.

Stungið er uppá ræktun skrautfiska í tjörnum sem gæti verið tekjulind fyrir verkefnið auk þess sem það gæti verið þroskandi fyrir börn að sjá um slíkt. Verkstæði og vinnustofur verða í bænum þar sem börnin geta lært iðn eins og klæðskeraiðn og fatahönnun, hárgreiðslu, húsgagnaviðgerð o.fl.

Pálmi Guðmundsson R. arkitekt F.A.Í.